बूढीगण्डकीको विनाशकारी बहाव : के भन्छ बाढी पूर्वानुमान महाशाखाको प्रतिवेदन ?

काठमाडौँ । गोरखाको चुमनुब्री गाउँपालिका–६, तुभजेनजिक बूढीगण्डकी नदीमा आएको असामान्य बाढी हिमाली क्षेत्रमा गएको पहिरोका कारण नदीको बहाव अवरुद्ध भई पानी जम्मा भएको र त्यसपछि अवरोध कमजोर भएर वा भत्किएर एक्कासि ठूलो बहाव निस्किएको हुन सक्ने प्रारम्भिक प्राविधिक विश्लेषणले देखाएको छ। तर बाढीको वास्तविक कारण, पहिरोको प्रकृति र हिमपहिरोको भूमिका भने विस्तृत अध्ययनबाट पुष्टि हुन बाँकी छ।

बाढी पूर्वानुमान महाशाखाले सार्बजनिक गरेको बूढीगण्डकी नदीमा आएको असामान्य बाढीको कारण तथा तल्लो तटीय क्षेत्रमा प्रभाव बारेको प्रारम्भिक प्रतिवेदनमा बाढीको थप तथ्य तथा प्राविधिक विश्लेषण जारी रहेको उल्लेख छ।

प्रतिवेदनअनुसार असोज २५ गते बिहान करिब ६ बजे तुभजे क्षेत्रबाट असामान्य बाढी आएको प्रारम्भिक सूचना प्राप्त भएको थियो। त्यसपछि आरुघाटस्थित बाढी मापन केन्द्रमा नदीको जलसतह तीव्र रूपमा बढेको देखिएको थियो। बिहान ८ बजेर ४० मिनेटमा जलसतह ८।४३ मिटर पुगेको विवरण प्राप्त भएको थियो। त्यसलगत्तै बाढीले पक्की पुलसहित मापन केन्द्र बगाएपछि त्यहाँबाट थप प्रत्यक्ष जलसतहको विवरण प्राप्त हुन सकेन।

प्रतिवेदनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष बाढीको सम्भावित उत्पत्ति, हिमाली भूभागको भौगर्भिक संवेदनशीलता, नदीमा आएको असामान्य बहावको परिमाण र पूर्वसूचना प्रणालीको भूमिकासँग सम्बन्धित छ। यसले तत्कालीन घटनाको व्याख्या मात्र नगरी आगामी दिनमा यस्ता विपद्को जोखिम घटाउन आवश्यक निगरानी र तयारीबारे पनि प्रश्न उठाएको छ।